Bασικό εισόδημα χωρίς όρους: Έρευνα στη Γερμανία μελετά τα οφέλη και τις επιπτώσεις του

Η ιδέα του βασικού εισοδήματος χωρίς όρους [unconditional basic income] επανέρχεται στο προσκήνιο τα τελευταία χρόνια, υπό το βάρος των επιπτώσεων της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης και σήμερα αυτής του κορωνοϊού.


Συντακτική ομάδα pass-world.gr


Διακριτό από τον βασικό μισθό και τις πρόνοιες του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης, το βασικό εισόδημα χωρίς όρους συνίσταται στη μηνιαία χορήγηση ενός ποσού στους πολίτες από το κράτος, ικανό να καλύψει τις βασικές ανάγκες σε τροφή, στέγαση, εκπαίδευση, χωρίς πρόσθετους όρους και προϋποθέσεις.

Μολονότι στην εποχή του νεοφιλελευθερισμού μια τέτοια κρατική πρόνοια φαντάζει ουτοπική, η ιδέα του βασικού εισοδήματος χωρίς όρους έχει τις σύγχρονες ιστορικές της ρίζες στην περίοδο του Μεσοπολέμου.

Σύμφωνα με τον ερευνητή Πίτερ Σλόμαν, η συγκεκριμένη ιδέα εξετάστηκε σοβαρά τις δεκαετίες του 1920 και του 1930 στη Μεγάλη Βρετανία ως μέσο αναδιανομής του εισοδήματος και αντιμετώπισης των συνεπειών της Μεγάλης Ύφεσης.

Στις ΗΠΑ και τον Καναδά, κατά τις δεκαετίες του 1960 και 1970, το βασικό εισόδημα χωρίς όρους αποτέλεσε αντικείμενο της δημόσιας συζήτησης για το κοινωνικό κράτος και μιας σειράς μεγάλων επιστημονικών ερευνών. Στην πορεία των επόμενων δεκαετιών η συγκεκριμένη ιδέα απομακρύνθηκε από το επίκεντρο του δημόσιου διαλόγου, παραμένοντας ωστόσο μια βασική διεκδίκηση κινημάτων για την κοινωνική ισότητα και την αντιμετώπιση της φτώχειας.

Σύμφωνα με το διαδικτυακό φόρουμ Basic Income Today, η πανδημία του κορωνοϊού, με τις προκλήσεις που θέτει για την οικονομία και την οργάνωση της εργασίας, πυροδοτεί εκ νέου μια έντονη συζήτηση για το βασικό εισόδημα χωρίς όρους, που περιλαμβάνει εκπροσώπους oλόκληρου του ιδεολογικού φάσματος, οικονομολόγους, και κοινωνικούς φορείς.

Σε αυτό το τοπίο, μια τριετής πιλοτική έρευνα αναμένεται να ξεκινήσει στη Γερμανία για τα οφέλη και τις επιπτώσεις του βασικού εισοδήματος χωρίς όρους, με πρωτοβουλία του Γερμανικού Ινστιτούτου για την Οικονομική Έρευνα (DIW), του Ινστιτούτου Μαξ Πλανκ για την Έρευνα στα Συλλογικά Αγαθά και της Ένωσης “Mein Grundeinkommen”, μη κερδοσκοπικής οργάνωσης, η οποία δραστηριοποιείται στο ζήτημα του βασικού εισοδήματος από το 2014.

Όπως μεταδίδει η Independent, η έρευνα αναμένεται να ξεκινήσει τον Νοέμβριο και το αρχικό δείγμα θα περιλαμβάνει περίπου ένα εκατομμύριο πολίτες, ώστε να διασφαλιστεί η μεγαλύτερη αντιπροσώπευση διαφορετικών ομάδων του πληθυσμού και κοινωνικών κατηγοριών.

Με μοναδικές προϋποθέσεις τη συμπλήρωση του 18ου έτους της ηλικίας και το να είναι πολίτες της Γερμανίας, οι τελικοί συμμετέχοντες στην έρευνα θα είναι 1.500. Εξ αυτών οι 120 θα λαμβάνουν μηνιαίως επί τρία χρόνια το ποσό των 1.200 ευρώ, ενώ οι υπόλοιποι 1.380 θα αποτελέσουν την ομάδα ελέγχου, μη λαμβάνοντας το βασικό εισόδημα.

Οι συμμετέχοντες/ουσες στην έρευνα, η οποία χρηματοδοτείται από 140.000 ιδιώτες δωρητές, θα συμπληρώνουν τακτικά ερωτηματολόγια σχετικά με τις αλλαγές στις συνήθειες και τη ζωή τους με τη χορήγηση του συγκεκριμένου ποσού.

«Μέχρι σήμερα ο διάλογος για το βασικό εισόδημα έμοιαζε περισσότερο με μια φιλοσοφική αντιπαράθεση στην καλύτερη περίπτωση, ή με έναν θρησκευτικό πόλεμο στη χειρότερη», δήλωσε στη Der Spiegel ο επιστημονικός υπεύθυνος της έρευνας Γιούργκεν Σουπ.

«Και από τις δύο πλευρές χαρακτηρίζεται από κλισέ: οι επικριτές υποστηρίζουν ότι το βασικό εισόδημα θα κάνει τους ανθρώπους να σταματήσουν να δουλεύουν και να ξαπλώνουν στον καναπέ με φαστ φουντ και υπηρεσίες streaming. Οι υποστηρικτές λένε ότι οι άνθρωποι θα συνεχίσουν με δουλειές που έχουν νόημα, θα γίνουν πιο δημιουργικοί και κοινωνικοί, και θα διασωθεί η δημοκρατία», συμπλήρωσε ο ίδιος.

Ο Ρούτγκερ Μπρέγκμαν, συγγραφέας του βιβλίου Ουτοπία για Ρεαλιστές [1], υποστηρίζει ότι το βασικό εισόδημα χωρίς όρους μολονότι ουτοπικό σε πρώτη ανάγνωση αποτελεί τη μόνη ρεαλιστική και εφαρμόσιμη λύση αντιμετώπισης της ανισότητας και της φτώχειας.

Όπως σημειώνει ο ίδιος, η μελέτη των επιπτώσεών του με βάση τις έρευνες που έχουν διαχρονικά διεξαχθεί δείχνει ότι οδηγεί συνολικά σε θετικά κοινωνικά αποτελέσματα, συμπεριλαμβανομένου του χαμηλότερου κόστους υγείας, των καλύτερων σχολικών επιδόσεων, των υψηλότερων δεικτών χειραφέτησης, και της υψηλότερης οικονομικής ανάπτυξης.

Σύμφωνα με τους επικεφαλής της γερμανικής έρευνας, η μεγάλη μελέτη που αναμένεται να ξεκινήσει αποτελεί μια τεράστια ευκαιρία, προκειμένου να διερευνηθούν στην πράξη οι επιπτώσεις και τα οφέλη του βασικού εισοδήματος χωρίς όρους στη συμπεριφορά των ανθρώπων και έναντι των προκλήσεων της σημερινής κοινωνίας.

[1] R. Bregman (2017), Ουτοπία για ρεαλιστές, μτφ. Αν. Αργυρίου, Αθήνα: Εκδόσεις Ψυχογιός.

Διαβάστε επίσης:

“Ας ξανασκεφτούμε την αξία της εργασίας”