Η Χιλή αντιμέτωπη με την πρόκληση να αφήσει πίσω της 30 χρόνια ανισότητας

Το νέο Σύνταγμα για τη Χιλή, φεμινιστικό, περιβαλλοντικό και σοσιαλιστικό, πηγαίνει σήμερα στις κάλπες με προβάδισμα του «όχι» στις δημοσκοπήσεις και με ένα κύμα παραπληροφόρησης σχετικά με τις προτάσεις του για μετασχηματισμό. Ο César G. Calero, σε άρθρο του στο Público, αναλύει τις αλλαγές που πρότεινε η κυβέρνηση Μπόριτς στο συνταγματικό σχέδιο για να επιτύχει μεγαλύτερη κοινωνική συναίνεση και να αντιστρέψει το αρνητικό κλίμα των δημοσκοπήσεων.  


Mετάφραση: Συντακτική ομάδα pass-world.gr


Το νερό ως δημόσιο αγαθό, μια ισότιμη δημοκρατία, η αναγνώριση των δικαιωμάτων του 13% των Χιλιανών που αυτοπροσδιορίζονται ως ιθαγενείς, ο περιβαλλοντισμός ως πολιτική προτεραιότητα, η ανάκτηση των δημόσιων υπηρεσιών

Το νέο Σύνταγμα της Χιλής προτείνει ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο για μια χώρα που έχει υποστεί μια ιλιγγιώδη πολιτική διαδικασία μετά το κοινωνικό ξέσπασμα στα τέλη του 2019.

Διαμαρτυρίες στη Χιλή 2019, Σαντιάγο.

Η συναίνεση που προέκυψε από εκείνο το λαϊκό βρυχηθμό έχει ραγίσει με το πέρασμα του χρόνου.

Η παραπληροφόρηση και οι ενστάσεις σχετικά με το πεδίο εφαρμογής του νόμου που προωθούνται από δεξιούς τομείς έχουν δημιουργήσει ένα αρνητικό κλίμα.

Προβάδισμα του “όχι” στις δημοσκοπήσεις

Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η πλευρά της του «όχι» έχει προβάδισμα δέκα μονάδων έναντι του «ναι». Για να εξουδετερώσει το μειονέκτημα στις δημοσκοπήσεις, η κυβέρνηση του Μπόριτς πρότεινε πριν από δύο εβδομάδες ορισμένες αλλαγές στο συνταγματικό κείμενο.

Το έγγραφο, το οποίο συμφωνήθηκε με τα κόμματα και τις κοινωνικές οργανώσεις που υποστηρίζουν την κυβέρνηση, διευκρινίζει ορισμένες κρίσιμες πτυχές του νόμου, όπως το ζήτημα της πολυεθνικότητας, το οποίο αποτέλεσε το επίκεντρο μεγάλου μέρους της εκστρατείας του «όχι».

Αν και το Σύνταγμα καθιστά σαφές ότι η Χιλή είναι ένα αδιαίρετο κράτος στο οποίο συνυπάρχουν διαφορετικά ιθαγενικά έθνη (έως και έντεκα αυτόχθονες πληθυσμοί), για τη δεξιά αντιπολίτευση ο ορισμός αυτός διασπά τη χώρα.

Η κυβέρνηση απάντησε διευκρινίζοντας ότι οι εδαφικές αυτονομίες θα σέβονται «τις αρχές της ενότητας και του αδιαίρετου του κράτους της Χιλής και τις ελευθερίες που αναγνωρίζονται και προστατεύονται για όλους τους ανθρώπους».

Ένα άλλο ζήτημα που θέτουν οι υποστηρικτές του «όχι» αναφέρεται στις αλλαγές στον τομέα της δικαιοσύνης. Όσον αφορά τη διαμάχη για την αναγνώριση της αυτόχθονης δικαιοσύνης, η συμφωνία των κομμάτων της Αριστεράς διευκρινίζει: «Δεν θα υπάρξουν παράλληλα καθεστώτα δικαιοσύνης που θέτουν υπό αμφισβήτηση την ενότητα, τη συνοχή και τη συνέπεια της δικαιοσύνης. Η αυτόχθονη δικαιοσύνη θα εφαρμόζεται μόνο τοπικά, θα είναι εθελοντική και δεν θα έχει δικαιοδοσία επί ποινικών αδικημάτων. Η αυτόχθονη δικαιοσύνη, όπως αναφέρεται στο νέο Σύνταγμα, θα είναι πάντοτε υποδεέστερη του εθνικού συστήματος δικαιοσύνης, ιδίως του Ανώτατου Δικαστηρίου».

Ο Μπόριτς, ο οποίος βρίσκεται στην εξουσία μόλις έξι μήνες, δεσμεύτηκε, επίσης, να συμπεριλάβει μεταρρυθμίσεις στο συνταγματικό κείμενο σε ευαίσθητους τομείς, όπως το συνταξιοδοτικό σύστημα (εξασφαλίζοντας ένα μικτό μοντέλο και τη συνέχιση της ιδιωτικής κεφαλαιοποίησης), η υγείαπαροχή ιδιωτικών υπηρεσιών δεν θα περιοριστεί) και η εκπαίδευση (με ένα μικτό μοντέλο).

Παρόλο που ο νεαρός προοδευτικός ηγέτης σχεδιάζει να εφαρμόσει το δικό του μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα (μόλις ανακοίνωσε ένα σχέδιο για τη μείωση του ωραρίου εργασίας από 45 σε 40 ώρες την εβδομάδα), μια ήττα στο δημοψήφισμα θα ήταν η πρώτη του μεγάλη πολιτική αποτυχία.

Οι πολιτικοί τομείς που έκαναν εκστρατεία κατά του νέου Συντάγματος (κυρίως τα δεξιά κόμματα που έχουν συσπειρωθεί στο Chile Vamos) υποστηρίζουν τη σύνταξη ενός νέου Συντάγματος που θα συγκεντρώνει μια ευρύτερη συναίνεση μεταξύ των πολιτών, σύμφωνα με έγγραφο που παρουσιάστηκε τον Ιούλιο.

Ωστόσο, η Αριστερά είναι επιφυλακτική απέναντι στις υποσχέσεις για αλλαγή από μια Δεξιά που έχει επανειλημμένα εμποδίσει κάθε υπόνοια κοινωνικού μετασχηματισμού τις τελευταίες τρεις δεκαετίες.

Κοινωνική ένταση

Το συνταγματικό κείμενο των 388 άρθρων συντάχθηκε με ιλιγγιώδη ταχύτητα και σε μία ατμόσφαιρα κοινωνικής έντασης λόγω της πίεσης που άσκησαν τα μέσα ενημέρωσης σε ορισμένα μέλη της Συντακτικής Συνέλευσης.

Όλα ξεκίνησαν στα τέλη Οκτωβρίου 2019, με τις μαζικές διαμαρτυρίες για την αύξηση των εισιτηρίων στις δημόσιες συγκοινωνίες και τη δυσανάλογη και βίαιη απάντηση της δεξιάς κυβέρνησης του Σεμπαστιάν Πινιέρα.

Ξαφνικά, αυτό που άρχισε να αμφισβητείται δεν ήταν μόνο η αύξηση κατά 30 πέσος στα μέσα μαζικής μεταφοράς, αλλά τα 30 χρόνια κοινωνικής ανισότητας.

Αυτό οδήγησε σε ένα σύμφωνο που υπογράφηκε στα τέλη του ίδιου έτους με την υποστήριξη σχεδόν όλων των πολιτικών δυνάμεων και τις αντιρρήσεις ενός τμήματος της Αριστεράς. Ένα χρόνο αργότερα, σχεδόν το 80% των Χιλιανών ψήφισε υπέρ μιας Συντακτικής Συνέλευσης.

Ένα πρωτοποριακό Σύνταγμα

Μεταξύ των 155 μελών της εν λόγω συνέλευσης, υπήρχε μεγάλος αριθμός ακτιβιστών, ανεξάρτητων επαγγελματιών και επαρκής εκπροσώπηση των αυτόχθονων πληθυσμών.

Τα μισά μέλη της Συνέλευσης αποτελούνταν από γυναίκες, γεγονός πρωτοφανές στον κόσμο.

Το Σύνταγμα που θα ψηφιστεί σήμερα στη Χιλή είναι ένα από τα πιο προηγμένα στον κόσμο σε κοινωνικά θέματα και, χωρίς αμφιβολία, το πιο φεμινιστικό, καθώς απαιτεί μια ισότιμη δημοκρατία.

H Ελίσα Λονκόν, μέλος της ιθαγενικής κοινότητας των Μαπούτσε είναι η Πρόεδρος της Συντακτικής Συνέλευσης για το νέο Σύνταγμα της Χιλής

Ανακηρύσσει ένα αποκεντρωμένο κοινωνικό κράτος δικαίου (η Γερουσία καταργείται και δημιουργείται ένα Επιμελητήριο των Περιφερειών) και ανοικτό σε διαδικασίες άμεσης δημοκρατίας άγνωστες μέχρι σήμερα στη Χιλή.

Ένα κράτος που επικεντρώνεται στη διατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος και στην αναδιανομή θεμελιωδών πόρων, όπως το νερό.

Ένα κράτος που αναγνωρίζει την πολυεθνικότητα προκειμένου να επιτευχθεί, μεταξύ άλλων, μια πολιτική λύση στη σύγκρουση στην περιοχή Araucanía, την περιοχή των Μαπούτσε που βρίσκεται σε συνεχή ένταση.

Οι τελευταίες δημοσκοπήσεις προβλέπουν νίκη της πλευράς του «όχι». Η υποχρεωτική ψήφος στο δημοψήφισμα (σε αντίθεση με άλλες εκλογές) θα μπορούσε να αλλάξει τις εκτιμήσεις και να ωφελήσει την πλευρά του «ναι», αν καταφέρει να κινητοποιήσει κυρίως τους νέους.

Εάν κερδίσει το «ναι», θα ανοίξει μια νέα περίοδος πολιτικής διαπραγμάτευσης που πιθανότατα θα επιφέρει αλλαγές στο Σύνταγμα, προκειμένου να επιτευχθεί μεγαλύτερη κοινωνική συναίνεση.

Η νίκη του «όχι» θα φέρει ένα επίπλαστο τέλος στον κύκλο των αιτημάτων των πολιτών που άνοιξε τον Οκτώβριο του 2019 και θα αφήσει ευάλωτη την πρώτη αριστερή κυβέρνηση στη Χιλή μετά την εμπειρία του δημοκρατικού σοσιαλισμού του Αλιέντε, στις αρχές της δεκαετίας του 1970, η οποία διακόπηκε από το αιματηρό πραξικόπημα του Αουγκούστο Πινοσέτ.

Το άρθρο του César G. Calero δημοσιεύτηκε στο Público, στις 3 Σεπτεμβρίου 2022.

Διαβάστε επίσης:

Συνταγματικό δημοψήφισμα στη Χιλή: Τα Άρθρα που μπορούν να αλλάξουν το μέλλον της χώρας

Ένα σημαντικό φεμινιστικό μανιφέστο για το συνταγματικό δημοψήφισμα της Χιλής