Για τις αμερικανικές κυρώσεις στο Ιράν

Ο κλοιός των αμερικανικών κυρώσεων στο Ιράν στενεύει. Ο Λευκός Οίκος πρόσφατα μπλόκαρε την άρση κυρώσεων που επέτρεπε σε ορισμένες χώρες να εισάγουν ιρανικό πετρέλαιο, ενώ παράλληλα ανακοίνωσε νέες κυρώσεις στη μεταλλουργική βιομηχανία του Ιράν. Η συναλλαγματική ισοτιμία του ιρανικού ριάλ βρίσκεται σε ελεύθερη πτώση, ενώ ο πληθωρισμός και η ανεργία αυξάνονται με ταχείς ρυθμούς.


Του Erwin Van Veen


Εν τω μεταξύ, το αμερικανικό αεροπλανοφόρο USS Abraham Lincoln έφτασε στον Περσικό Κόλπο και η ένταση αυξάνεται μέρα με τη μέρα.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση, η Γαλλία, η Γερμανία, η Μεγάλη Βρετανία –και η Ολλανδία– παρακολουθούν σε μεγάλο βαθμό ως θεατές την αμετανόητη αμερικανική realpolitik.

Παρ’ όλα αυτά, οι συγκεκριμένες χώρες παραμένουν μέρος της σχεδόν τετραετούς πυρηνικής συμφωνίας με το Ιράν, με βάση την οποία δεσμεύτηκαν να στηρίξουν οικονομικά την Τεχεράνη εφόσον αυτή εφαρμόσει προσωρινούς περιορισμούς στην πυρηνική της ανάπτυξη.

Τώρα που υπάρχει η απειλή του πολέμου, είναι επείγων ο στρατηγικός αναπροσανατολισμός. Το επίδικο δεν είναι μόνο το Ιράν, αλλά πολύ περισσότερο η σταθερότητα στη Μέση Ανατολή μετά από χρόνια επαναστάσεων και σύγκρουσης.

Άλλωστε, η Ευρώπη και η Μέση Ανατολή δεν χωρίζονται από τον Ατλαντικό Ωκεανό. Αν ο συριακός πόλεμος έδωσε μια πρόγευση των ανθρώπων που προσφυγοποιούνται, των τρομοκρατικών οργανώσεων που γεννιούνται και των εγκλημάτων που διαπράττονται, τότε η προοπτική ενός πολέμου με το Ιράν θα έπρεπε να αντιμετωπιστεί με μεγάλη προσοχή.

Και για ποιο λόγο να γίνει ένας τέτοιος πόλεμος; Μήπως επειδή οι ΗΠΑ επιδιώκουν την αλλαγή καθεστώτος σε μια χώρα την οποία αντιμετωπίζουν με τραυματική εμμονή από την επανάσταση του 1979; Ή μήπως επειδή η Σαουδική Αραβία –η χώρα που ενορχήστρωσε τη δολοφονία του Κασόγκι– φοβάται το Ιράν ως αντίπαλο, και επειδή το Ισραήλ παραμένει σε σύγκρουση με τη Χεζμπολάχ εξαιτίας της συνεχιζόμενης καταστολής που ασκεί το ίδιο στους Παλαιστίνιους;

Το Ιράν είναι μια περιφερειακή δύναμη με σταθερή θέση στην πολιτική τάξη της Μέσης Ανατολής. Η ιστορία υποδεικνύει ότι απόπειρες αποκλεισμού τέτοιων περιφερειακών δυνάμεων παράγουν αποσταθεροποίηση ή και ακόμη χειρότερες εξελίξεις.

Προφανώς, το ιστορικό εξωτερικής πολιτικής του Ιράν δεν είναι άμεμπτο. Στη θετική πλευρά, θα μπορούσε κανείς να εντοπίσει την απόλυτη συμμόρφωσή του με τους όρους της πυρηνικής συμφωνίας, τον κεντρικό ρόλο που διαδραμάτισε στη μάχη εναντίον του Ισλαμικού Κράτους και την απαγόρευση διακίνησης μεγάλων ποσοτήτων ναρκωτικών, που μεταφέρονταν από το Αφγανιστάν στην Ευρώπη.

Στην αρνητικά, εντοπίζονται η ιρανική στήριξη του αιματηρού καθεστώτος του Άσαντ στη Συρία, οι δεσμοί του με ένοπλες οργανώσεις στον Λίβανο και το Ιράκ που εμποδίζουν την ανάπτυξη σε αυτές τις χώρες και η περιστασιακή εκδίωξη πολιτικών αντιφρονούντων στην Ευρώπη.

Ωστόσο, το πρόβλημα με αυτού του είδους τις καταγραφές είναι ότι γρήγορα οδηγούν σε παράλυση. Και αυτός ο όρος περιγράφει επακριβώς την ευρωπαϊκή πολιτική συμπεριφορά σε μια στιγμή όπου η διεθνής ένταση αυξάνεται.

Οι Βρυξέλες, το Βερολίνο, το Λονδίνο και το Παρίσι, παραμένουν διστακτικοί να υποστηρίξουν οικονομικά το Ιράν στο να αντιμετωπίσει τις μονομερείς αμερικανικές κυρώσεις, παρά τις δεσμευτικές υποσχέσεις της συμφωνίας για τα πυρηνικά.

Το να αγνοήσουν αυτές τις κυρώσεις είναι δύσκολο, αλλά όχι ακατόρθωτο. Ο μηχανισμός INSTEX της Ευρωπαϊκής Ένωσης καθιστά εφικτό το διμερές εμπόριο με το Ιράν, χωρίς την προσφυγή στο δολάριο ή σε άλλα στοιχεία του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος που συνδέονται με τις ΗΠΑ.

H παράκαμψη των αμερικανικών κυρώσεων προϋποθέτει όχι μόνο τεχνική επινοητικότητα, αλλά και πολιτικό θάρρος και κεφάλαιο. Άλλωστε, όλος ο μηχανισμός του Λευκού Οίκου είναι πιθανόν να καταφερθεί εναντίον των χωρών που αμφισβητούν τις κυρώσεις, ακόμη κι αν αυτές οι πράξεις είναι επιτρεπόμενες και υπερασπίσιμες. H βαθιά και επικερδής σύνδεση της ευρωπαϊκής και της αμερικανικής αγοράς καθιστά μια πιθανή διμερή διαφωνία ένα μη γοητευτικό σενάριο.

Επίσης δυνατή θα ήταν η αντιμετώπιση του ευρωπαϊκού αδιεξόδου μέσω μιας συγκεκριμένης συνεργασίας με την Κίνα για την υποστήριξη του Ιράν. Αν η ΕΕ και η Κίνα συνεργαστούν στην παράκαμψη των αμερικανικών κυρώσεων, το κόστος για τον Λευκό Οίκο αυξάνεται. Ενδεχομένως, ένα τέτοιο σενάριο να δημιουργούσε τη δυνατότητα για μια φυσιολογική συζήτηση πάνω στον ρόλο του Ιράν στην περιοχή.

[….]

Απόσπασμα από το άρθρο που δημοσιεύτηκε στο Open Democracy, στις 7 Ιουνίου 2019.

Για τον συγγραφέα

Ο Erwin van Veen είναι συνεργάτης ερευνητής στο Conflict Research Unit στο Clingendael της Ολλανδίας.