Πόλεμος στην Ουκρανία: Μια μαρτυρία από το πεδίο

Kasia Rubin

Η Oksana Dutchak είναι ερευνήτρια σε ζητήματα φύλου και εργασίας με έδρα την Ουκρανία και ακτιβίστρια της οργάνωσης Essential Autonomous Struggles Transnational (EAST). Σε συνέντευξή της στο Transnational Social Strike, περιγράφει τη διαρκώς μεταβαλλόμενη κατάσταση στην Ουκρανία και τις τοπικές προσπάθειες αυτοοργάνωσης για την αντιμετώπιση του πολέμου. Το ερώτημα για το πώς θα δημιουργηθεί μια διεθνής πολιτική ειρήνης δεν έχει εύκολη απάντηση.


Μετάφραση: Συντακτική ομάδα pass-world.gr


Ερ: Ποια είναι η κατάσταση στην Ουκρανία αυτή τη στιγμή και ποια ήταν η αντίδραση του τοπικού πληθυσμού στο ξέσπασμα του πολέμου;

Η κατάσταση είναι πολύ περίπλοκη. Κατά τη διάρκεια των πρώτων ημερών φάνηκε ότι οι ρωσικές στρατιωτικές δυνάμεις προσπαθούσαν να μην στοχεύουν αμάχους. Προσπαθούσαν να καταστρέψουν τις στρατιωτικές υποδομές της χώρας, υποθέτοντας ότι η κυβέρνηση και η κοινωνία θα τα παρατούσαν, αλλά αυτό δεν λειτούργησε.

Απ: Αναρωτιέμαι πόσο ηλίθιες ήταν οι μυστικές υπηρεσίες: ο υπολογισμός τους ήταν απόλυτα λανθασμένος. Ο αρχικός τους σχεδιασμός δεν λειτούργησε, γιατί ο στρατός άρχισε να δρα και ο κόσμος στο έδαφος άρχισε επίσης να δρα.

Αυτό δίνει κάποια ελπίδα, αλλά σίγουρα άλλαξε δραματικά την τακτική τους.

Τώρα επιτίθενται σε πολίτες. Σήμερα [2 Μαρτίου 2022] η πόλη του Χάρκοβο βομβαρδίστηκε σφοδρά, με τις κατοικημένες συνοικίες και το κέντρο της πόλης να αποτελούν πληττόμενους στόχους. Δεν ξέρουμε πώς θα συνεχιστεί η κατάσταση από εδώ και πέρα.

Αυτή η αλλαγή στην τακτική σημαίνει αφενός ότι η Ρωσία αισθάνεται ότι έκανε τεράστιο λάθος στην αρχή με αυτόν τον υπολογισμό και αφετέρου ότι διαμορφώνεται μια πολύ επικίνδυνη κατάσταση για τους αμάχους.

Όσον αφορά τους πολίτες, πολλοί δυτικοί Αριστεροί κατηγορούν τώρα το ΝΑΤΟ. Όμως κανείς δεν συνέβαλε περισσότερο στο να υποστηρίξει ο τοπικός πληθυσμός το ΝΑΤΟ και την ιδέα της ένταξης στο ΝΑΤΟ από ό,τι η Ρωσία τώρα. Υπάρχει μια τρέχουσα δημοσκόπηση, σύμφωνα με την οποία οι Ουκρανοί σε ένα ποσοστό-ρεκόρ του 76% υποστηρίζουν την ιδέα. Η διαμόρφωση αυτού του ποσοστού οφείλεται κυρίως στην εκτόξευση της τοποθέτησης υπέρ του ΝΑΤΟ στις παραδοσιακά αντίθετες (προς το ΝΑΤΟ) περιοχές της Ανατολικής και Νότιας Περιφέρειας.

Όταν ο αμερικανικός στρατός και αξιωματούχοι εξέδωσαν όλες εκείνες τις προειδοποιήσεις ότι η Ρωσία επρόκειτο να επιτεθεί, πολλοί άνθρωποι δεν το πίστεψαν. Εγώ δεν το πίστευα μέχρι την τελευταία στιγμή. Τώρα φαίνεται ότι η Ρωσία προετοίμαζε ενεργά μια εισβολή πλήρους κλίμακας τουλάχιστον εδώ και μερικούς μήνες.

Ο πληθυσμός της Ουκρανίας έχει τώρα πολύ αντί-ρωσική στάση. Προσπαθώντας να μετατρέψουν την Ουκρανία σε μια χώρα υπό την πλήρη επιρροή τους, κάνουν ακριβώς το αντίθετο πράγμα: η πλειοψηφία των ανθρώπων είναι τώρα σφοδρά εναντίον της Ρωσίας.

Υπάρχουν άνθρωποι που δεν είχαν μια ριζοσπαστική αντί-ρωσική στάση. Αλλά είναι δύσκολο όταν βλέπεις τι συμβαίνει: τους βομβαρδισμούς στο Χάρκοβο, για παράδειγμα, που είναι μια από τις μεγαλύτερες πόλεις της Ουκρανίας και μια κυρίως ρωσόφωνη πόλη.

Το επίπεδο του μίσους είναι πολύ υψηλό τώρα. Είναι εξηγήσιμο. Είναι δύσκολο υπό αυτές τις συνθήκες να αντιληφθεί κανείς τη Ρωσία διαφορετικά.

Οι Ουκρανοί Αριστεροί μιλούσαν γι’ αυτό εδώ και καιρό, αλλά συνήθως επί ματαίω, αφού κανείς δεν έδινε σημασία. Τώρα βλέπουμε πώς η Ρωσία προσπαθεί να αποκαταστήσει την αυτοκρατορική της δύναμη με πολύ άσχημα αποτελέσματα για εμάς, για τους Ρώσους, για τη σταθερότητα του κόσμου και για όλα τα υπόλοιπα ζητήματα.

Έχω φίλους που έμειναν σε πόλεις που δέχτηκαν επίθεση και συγγενείς που δεν μπορούσαν ή δεν ήθελαν να φύγουν. Πολλοί από αυτούς προετοιμάζονται για αντάρτικο.

Το γεγονός αυτό δείχνει επίσης έναν εξαιρετικά λανθασμένο υπολογισμό από την πλευρά της ρωσικής κυβέρνησης.

Δεν ξέρω αν πραγματικά το πίστευαν ή όχι, αλλά το μήνυμά τους ήταν: όλοι οι άνθρωποι θα μας υποδεχτούν στο έδαφος. Αντ’ αυτού, βλέπουμε πλάνα από άοπλους πολίτες που απλά σταματούν τα τανκς στον δρόμο.

Πιθανώς είναι επίσης ένας από τους λόγους για τους οποίους άλλαξαν τακτική και αποφάσισαν να ξεκινήσουν τις αεροπορικές επιδρομές σε αμάχους για να τους αποθαρρύνουν, γιατί δεν μπορείς να σταματήσεις τα αεροπλάνα, κλείνοντας τον δρόμο άοπλος.

Υπάρχουν επίσης περιπτώσεις που ο κόσμος επιτίθεται στα τανκς με βόμβες μολότοφ κ.λπ. Το Κίεβο προετοιμάζεται για αντάρτικο και πολλές άλλες πόλεις κάνουν το ίδιο.

Ακόμα και στην περίπτωση που ο υπολογισμός της Ρωσίας λειτουργήσει και μπορέσουν τελικά να εγκαταστήσουν εδώ την κυβέρνηση μαριονέτα, η κατοχική κυβέρνηση δεν θα αντέξει για πολύ, γιατί θα δημιουργηθεί ένα ολικό σπιράλ κλιμάκωσης, με εμπλοκή του άμαχου πληθυσμού. Δεν το κάνουν όλοι οι άνθρωποι αυτό, αλλά είναι δύσκολο να μην το κάνεις όταν συμβαίνουν τέτοια πράγματα. Νομίζω ότι σε πολλούς οικισμούς οι άνθρωποι θα προσπαθούσαν να αντισταθούν και ειρηνικά. Αν οι αεροπορικές επιδρομές καταστρέψουν πόλεις, θα είναι δύσκολο να αντισταθούν με οποιαδήποτε μορφή.

Ερ: Το ξέσπασμα ενός πολέμου ολικής κλίμακας στην Ουκρανία έχει προετοιμαστεί από εβδομάδες πολεμικής ρητορικής τόσο από την αμερικανική, όσο και από τη ρωσική πλευρά. Πώς τοποθετούνται οι φεμινιστικές και εργατικές οργανώσεις στην Ουκρανία στην τρέχουσα κατάσταση;

Απ: Διαφορετικές οργανώσεις αντέδρασαν με διαφορετικό τρόπο. Οι άνθρωποι προσπαθούν να προσφέρουν εθελοντικά τις υπηρεσίες τους και να οργανώσουν κάποια υποστήριξη για τους αμάχους.

Υπάρχει πολλή αυτό-οργάνωση που λειτουργεί υπογείως, συμβάλλοντας στις επιχειρήσεις εκκένωσης, στη μεταφορά των ανθρώπων σε ασφαλές μέρος, αλλά και στην υποστήριξη όσων έχουν μείνει στις πόλεις, είτε γιατί δεν μπορούν να φύγουν είτε γιατί δεν θέλουν να φύγουν, αλλά τους λείπουν φάρμακα ή τρόφιμα.

Επίσης, ορισμένες πρωτοβουλίες βάσης προετοιμάζονται για το αντάρτικο με οργανωμένους αλλά και με μη οργανωμένους τρόπους.

Πολλοί χρησιμοποιούν τις επαφές τους με ανθρώπους στο εξωτερικό για να βοηθήσουν όσους περνούν τα σύνορα, επειδή χρειάζονται μεταφορά, χρειάζονται ένα μέρος για να μείνουν στην Πολωνία, τη Ρουμανία, τη Μολδαβία. Αυτού του είδους η δικτύωση είναι επίσης εντατική. Αυτό κάνουν επίσης οι αναρχικές, οι φεμινιστικές και οι αριστερές οργανώσεις. Υπάρχει μεγάλη αυτό-οργάνωση που συνδέεται τόσο με τη βοήθεια προς τους πολίτες, όσο και με την προετοιμασία για τις επερχόμενες εισβολές στην πόλη.

Ερ: Βλέπουμε ανθρώπους που έχουν κολλήσει στα σύνορα και συχνά υφίστανται διακρίσεις λόγω του χρώματος του δέρματός τους. Έχετε ενημέρωση για αυτό το ζήτημα;

Απ: Αυτό το πρόβλημα υπάρχει, δεν ξέρω όμως πόσο συστηματικό είναι. Οι ακτιβιστές ανθρωπίνων δικαιωμάτων προσπαθούν να θέσουν αυτό το ζήτημα και να μιλήσουν δημόσια γι’ αυτό. Και μόλις πρόσφατα υπήρξε επίσημη αντίδραση από την κυβέρνηση με ρητή δήλωση ότι δεν πρέπει να υπάρχουν διακρίσεις και με ξεχωριστή ηλεκτρονική φόρμα για τους αλλοδαπούς φοιτητές, η οποία διανεμήθηκε, προκειμένου να διευκολυνθεί η διαδρομή τους πέρα από τα σύνορα.

Βλέπω πόσο διαφορετικά αντιδρά η Ευρώπη. Η Πολωνία άνοιξε τα σύνορα για τους Ουκρανούς πρόσφυγες, ήταν από τις πρώτες χώρες που το έκαναν. Συγκρίνετε το με την αντίδρασή τους όταν υπήρξε η κρίση στα σύνορα Πολωνίας-Λευκορωσίας. Το αναγνωρίζω απόλυτα και το αντιλαμβάνομαι από μια κριτική οπτική γωνία. Αυτό είναι ρατσισμός, φυσικά.

Το πρόβλημα δεν είναι ότι αυτές οι χώρες είναι υπερβολικά καλές με τους Ουκρανούς. Το πρόβλημα είναι ότι έχουν μια κακή στάση προς άλλους ανθρώπους.

Το γεγονός αυτό λέει πολλά για τον ρατσισμό και για το πώς γίνονται αντιληπτές οι διαφορετικές χώρες.

Ερ: Έχετε νέα από τα σύνορα; Γνωρίζετε ανθρώπους που κατάφεραν να περάσουν τα σύνορα;

Απ: Υπάρχουν τεράστιες, τεράστιες ουρές ανθρώπων, που περνούν με αυτοκίνητα και με τα πόδια και η κατάσταση είναι δύσκολη. Μια φίλη μου διέφυγε από τη χώρα. Πέρασε δύο ημέρες στα σύνορα. Η ίδια και τα τρία της παιδιά. Ευτυχώς, έχουν ήδη περάσει στην άλλη πλευρά. Το πρόβλημα είναι ότι ο αριθμός των ανθρώπων που προσπαθούν να φύγουν είναι τεράστιος και οι εθελοντές και από τις δύο πλευρές των συνόρων προσπαθούν να βοηθήσουν με ανθρωπιστικό τρόπο, επειδή οι άνθρωποι δεν έχουν αρκετά ρούχα και οι νύχτες είναι κρύες.

Έτσι προσπαθούν να τους βάλουν κάπου ή τουλάχιστον να προσπαθήσουν να τους βοηθήσουν. Από την πολωνική πλευρά, τη μολδαβική πλευρά, οι άνθρωποι προσπαθούν να οργανώσουν μεταφορές για τους Ουκρανούς, δωρεάν κυρίως, και να τους μεταφέρουν σε μέρη όπου μπορούν να μείνουν ή να τους μεταφέρουν σε πόλεις όπου έχουν συγγενείς.

Ερ: Είναι δυνατόν να δημιουργηθεί μια αντιπολίτευση ενάντια σε αυτόν τον πόλεμο χωρίς να πέσουμε στο δίλημμα μεταξύ ΝΑΤΟ και Ρωσίας; Είναι δυνατόν να οικοδομηθεί μια διεθνής πρωτοβουλία γυναικών, μεταναστών/ριών και εργαζομένων που να ξεφεύγει από τις εθνικιστικές αντιλήψεις και τη γεωπολιτική λογική;

Απ: Είχα συζητήσεις με αριστερούς ανθρώπους από άλλες χώρες και μερικές φορές εκπλήσσομαι από το πώς φοβούνται μήπως επιρρίψουν πολύ λίγη ευθύνη στο ΝΑΤΟ, για αυτό και προσπαθούν να βάλουν σε κάθε φράση ότι «φταίει και το ΝΑΤΟ».

Σίγουρα, το ΝΑΤΟ μπορεί να κατηγορηθεί ως έναν βαθμό, όμως όταν οι βόμβες αρχίζουν να πέφτουν από τον ουρανό, τότε μόνο η Ρωσία μπορεί να κατηγορηθεί για τους βομβαρδισμούς. Από εδώ, από το πεδίο, η κατάσταση φαίνεται διαφορετικά, επειδή βλέπουμε πώς συμπεριφέρεται η ρωσική κυβέρνηση. Δεν είναι πρόθυμοι να εγκαταλείψουν τα σχέδιά τους. Δύσκολα μπορούμε να πούμε ας κρατήσουμε τη Ρωσία και το ΝΑΤΟ μακριά από εδώ, γιατί μόνο η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία. Επειδή δεν είναι το ΝΑΤΟ που βομβαρδίζει τις πόλεις – είναι πολύ προφανές εδώ.

Δεν μπορεί κάποιος να πει: «Ας μην πάρουμε θέση». Δεν μπορεί κάποιος να αποφεύγει να πάρει θέση, ειδικά όταν βρίσκεται εδώ. Δεν θα συμβούλευα τους ανθρώπους από χώρες της Δυτικής ή της Ανατολικής Ευρώπης να υποστηρίζουν ότι δεν παίρνουν θέση. Το να μην παίρνεις θέση εδώ, σημαίνει ότι νίπτεις τας χείρας σου.

Ένας φίλος μου μου είπε ότι είναι υπάρχει και η ευθύνη του ΝΑΤΟ και μετά από όλα αυτά θα έχουμε μια πολύ εθνικιστική, ξενοφοβική χώρα και άλλα προβλήματα να αντιμετωπίσουμε. Και του απάντησα: «Σίγουρα, πιθανότατα θα έχουμε, αλλά αυτό θα το σκεφτώ αργότερα, όταν δεν θα υπάρχουν βομβαρδισμοί σε πόλεις και όταν δεν θα υπάρχει ρωσικός στρατός εδώ». Τώρα δεν μπορούμε να λύσουμε αυτά τα προβλήματα. Μπορούμε να τα συζητάμε, αλλά δεν μπορούμε να αγνοήσουμε τον ελέφαντα στο δωμάτιο.

Κάποιοι Αριστεροί λένε ότι η διέξοδος είναι να διαπραγματευτούμε και να συμφωνήσουμε στην ουδετερότητα της Ουκρανίας. Μου είναι δύσκολο να υποστηρίξω αυτή τη θέση αυτή τη στιγμή. Αυτή η θέση είναι λίγο αποικιοκρατική: αρνείται την κυριαρχία μιας χώρας. Εναπόκειται στους ανθρώπους της χώρας να αποφασίσουν τι θέλουν να κάνουν και για να μπορούν να αποφασίσουν, δεν πρέπει να υπάρχει πόλεμος.

Όπως είπα, αυτός ο πόλεμος πήρε αποφάσεις για πολλούς Ουκρανούς. Οι άνθρωποι λένε ότι υπάρχει πάντα μια επιλογή. Αλλά οι περισσότεροι Ουκρανοί δεν βλέπουν τώρα μια επιλογή.

Δεν μπορούμε να αρνηθούμε την αυτοδιάθεσή μας. Κάποιοι άνθρωποι στην Αριστερά –στη δυτική Αριστερά– αρνούνται την αυτοδιάθεσή μας, λέγοντάς μας τι πρέπει να κάνουν οι Ουκρανοί.

Ακούγεται πολύ ωραίο να λέει κανείς ότι η Ουκρανία δεν πρέπει να πάρει καμία πλευρά, δεν πρέπει να ανήκει σε κανένα μπλοκ, πρέπει να διατηρήσει ουδέτερο καθεστώς. Αλλά βλέπουμε από την ιστορία ότι το ουδέτερο καθεστώς προορίζεται για ισχυρά κράτη, για πλούσια κράτη, για κράτη που μπορούν να υπερασπιστούν τον εαυτό τους. Η Ουκρανία δεν μπόρεσε να υπερασπιστεί τον εαυτό της από την επίθεση και τώρα προσπαθεί να το κάνει, αλλά δεν ξέρω πόσο καιρό μπορούμε να συνεχίσουμε.

Μετά την προσάρτηση της Κριμαίας το 2014 είναι πολύ δύσκολο να μιλάμε για ουδετερότητα της Ουκρανίας. Η Ουκρανία εγκατέλειψε τα πυρηνικά της όπλα και έλαβε εγγύηση ασφάλειας, ότι το έδαφός της θα είναι αδιαίρετο, ότι δεν θα δεχθεί επίθεση από κανένα κράτος και αυτή η εγγύηση υπογράφηκε από πολλές χώρες, όπως οι ΗΠΑ, η Βρετανία και η Ρωσία.

Αυτή η εγγύηση ασφαλείας παραβιάστηκε το 2014 από τη Ρωσία. Μετά από αυτό δεν νομίζω ότι θα ήταν τόσο εύκολο για την κοινωνία να εμπιστευτεί πλέον τις εγγυήσεις. Είδαμε ότι η εγγύηση δεν λειτουργεί. Δεν έχει νομικές ή οποιουδήποτε είδους συνέπειες. Μπορεί να παραβιαστεί ανά πάσα στιγμή.

Έτσι, δεν ξέρω πώς μπορούμε να ξεφύγουμε από την εναλλακτική λύση μεταξύ της Ρωσίας και του ΝΑΤΟ τώρα. Δεν έχω απάντηση αυτή τη στιγμή.

Ερ: Πιθανόν να έχετε δει τις διάφορες δηλώσεις κατά της εισβολής της Ρωσίας και υπέρ του ουκρανικού πληθυσμού. Ένα κάλεσμα των Ρωσίδων φεμινιστριών που εναντιώνονται στο καθεστώς και τον πόλεμο του Πούτιν. Λένε ότι αυτός ο πόλεμος είναι η συνέχεια του καθημερινού πολέμου που διεξάγεται κατά των γυναικών, των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων και όλων όσων δεν υποστηρίζουν ή επαναστατούν κατά του καθεστώτος Πούτιν. Έχουν γίνει αρκετές διαδηλώσεις και κινητοποιήσεις ενάντια σε αυτόν τον πόλεμο για να καταγγελθούν οι ευθύνες του Πούτιν σε διάφορα μέρη στην Ευρώπη και εκτός Ευρώπης. Ποια είναι η γνώμη σας για αυτές τις πρωτοβουλίες; Τι μπορεί να κάνει μια διεθνής πολιτική της ειρήνης αυτή τη στιγμή;

Απ: Πρέπει να ασκηθεί μεγάλη πίεση στη Ρωσία. Δεν υπάρχει άλλη διέξοδος. Ξεπέρασαν τα όρια.

Είμαι πολύ ευγνώμων για όλες τις κινητοποιήσεις σε όλο τον κόσμο. Έχω κάποιες ελπίδες για αυτές, επειδή βλέπουμε ότι οι κινητοποιήσεις ασκούν πίεση στις κυβερνήσεις αυτών των χωρών. Βοηθούν με ανθρωπιστικούς τρόπους, όχι μόνο όσον αφορά τις στρατιωτικές προμήθειες, οι οποίες είναι επίσης σημαντικές σε αυτό το σημείο. Είναι δύσκολο να διατηρήσεις την αντιμιλιταριστική σου θέση, όντας σε μια χώρα που δέχτηκε εισβολή από μια άλλη χώρα.

Είμαι πολύ ευγνώμων στους ανθρώπους που κινητοποιούνται στη Ρωσία. Κάποιοι, που ζουν εκεί ή στο εξωτερικό, συμμετέχουν πολύ ενεργά στην οργάνωση διαδηλώσεων στη Ρωσία και επίσης στην υποστήριξη ανθρώπων που εγκαταλείπουν την Ουκρανία. Σε άλλες χώρες επίσης, κινητοποιώντας πόρους, παρέχοντας ενημερωτική υποστήριξη, υποστήριξη υποδομών…

Τώρα στην Ουκρανία γίνονται πολλές συζητήσεις ότι μια από τις πιθανές διεξόδους είναι μια εξέγερση στο εσωτερικό της Ρωσίας. Δεν πιστεύω ότι αυτό θα συμβεί. Δυστυχώς, επειδή η κοινωνία των πολιτών και η αυτό-οργάνωση στη Ρωσία και σε πολλές χώρες του μετασοβιετικού κράτους –και ενδεχομένως και στην Ουκρανία– είναι αρκετά αδύναμες και δεν μπορείς να τις οικοδομήσεις άμεσα σε μια κατάσταση όπως αυτή.

Δεν πιστεύω ότι θα υπάρξει κάτι στη ρωσική κοινωνία που θα σταματήσει τον Πούτιν. Και πάλι, όσο λυπηρό και αν ακούγεται, θα προσέβλεπα στην εξέγερση των ελίτ στη Ρωσία: αυτό μπορεί να αλλάξει ουσιαστικά την κατάσταση σε βραχυπρόθεσμη προοπτική.

[….]

Απόσπασμα από τη συνέντευξη που δημοσιεύτηκε στο TSS Platform, στις 5 Μαρτίου 2022.

Διαβάστε επίσης:

Ανακινώντας το τραύμα του Τσερνόμπιλ

Ο πόλεμος στην Ουκρανία και ο επανεξοπλισμός της Γερμανίας. Δύο συγκοινωνούντα δοχεία;

Το φεμινιστικό κίνημα της Ρωσίας διαδηλώνει ενάντια στον πόλεμο στην Ουκρανία